https://16-oskemen.edu.kz/ ru нақыл сөздері - Өскемен қаласы әкімдігінің "Зәки Ахметов атындағы №16 орта мектебі" коммуналдық мемлекеттік мекемесі DataLife Engine https://16-oskemen.edu.kz/abaj-ebekter-lem-mrasy/nayl-szder/718-asyl-szd-zdese.html https://16-oskemen.edu.kz/abaj-ebekter-lem-mrasy/nayl-szder/718-asyl-szd-zdese.html Нақыл сөздері

Адам туралы
Атымды адам қойған соң
Қайтіп надан болайын. 
(«Жүректе қайрат болмаса», 1898 ж.)
***
Адам деген даңқым бар
(«Адам деген даңқым бар», 1890 ж.)
***
Адамның адамшылдығы істі бастағандығынан  білінеді, қалайша бітіргендігінен емес.
(37- қара сөз, 1896 ж.)
***
Күллі адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар, содан қашпақ керек: әуелі надандық, екіншісі еріншектік, үшіншісі зұлымдық.
 (38- қара сөз, 1896 ж.)                                                               
***
Ашулы адамның сөзі аз болса, ыза қуаты артында болғаны.  Егер де аузынан қара қан ағызса,-домбыт,  мақтаншақ, қорқақ.
 (37- қара сөз, 1896 ж.)                                                  
***
Өлсе, өлер табиғат, адам өлмес,
Ол бірақ қайтып келіп, ойнап -күлмес
 («Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.)
***
Көп адам дүниеге бой алдырған
Бой алдырып, аяғын көп шалдырған
Өлді деуге болама, ойлаңдаршы
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған ?»
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.)
 ***
Үш ақ нәрсе адамның қасиеті:
Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек
 (17- қара сөз, 1893 ж.)                                                  
***
Адам баласын замана өсіреді, кімде-кім жаман болса, замандасының бәрі виноват.
(37- қара сөз, 1896 ж.)                                                       
***
Дүниеде жалғыз қалған адам-адамның өлгені.
Қапашылықтың бәрі соның басында. 

(37- қара сөз, 1896 ж.)            
 
Бірлік туралы
 
Бірің қазақ бірің дос
Көрмесең істің бәрі бос
(«Сегіз аяқ өлеңі», 1889 ж.)
***
Бірлікті шайқайды
Араз боп өнбеске
(«Антпенен тарқайды», 1894 ж.)
***
Туысқаның, достарың- бәрі екі ұшты
Сол себепті досыңнан дұшпан күшті
Сүйсе-жалған, Сүймесе-аянбаған,
Бұл не деген заманға ісім түсті
( «Ұяламын дегені көңіл үшін», 1901 ж.)
 ***
Бас -басына би болған өңкей қиқым
Мінеки, алған жоқпа елдің сиқын
(«Қалың елім қазағым, қайран жұртым», 1886 ж.)
***
Біріңнің бірің сөйле сөзін тосып
(«Жігіттер ойын арзан күлкі қымбат», 1886 ж.)
 
Ғылым туралы
 
Турасын ойлағанда, балаңа қатын әперме, енші берме, барыңды салсаң да, орыстың ғылымын үйрет!. Мына мен айтқан жол-мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын деп,оқыт, мал аяма.  Әйтпесе, бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсете ме, өзі рақат көре ме, яки жұртқа рақат көрсете ме ?
  (25- қара сөз, 1894 ж.)                                                                                                                                
***
Бір ғылымнан басқаның
Кеселі көп асқанға
(«Мәз болады болысың», 1889 ж. )
***
Ғылымды іздеп
Дүниені көздеп
Екі жаққа үңілдім
(«Сегіз аяқ өлеңі», 1889 ж.)
***
Талаптың мініп тұлпарын
Тас қияға өрледің
Бір ғылым еді іңкәрің
Әр қиынға сермедің
 («Әбдірахман өліміне»)
***
Болмасаң да, ұқсап бақ
Бір ғалымды көрсеңіз
(«Ғылым таппай мақтанба», 1886 ж.)
***
Дүние де өзі, малда өзі
Ғылымға көңіл бөлсеңіз
(«Ғылым таппай мақтанба», 1886 ж.)
***
Артық ғылым кітапта
Ерінбей оқып көруге
 («Пайда ойлама, ар ойла»)
***
Шәкіртсіз ғалым-тұл
(37- қара сөз, 1896 ж.)
                                       
***
Сөзіне қарай кісіні ал
Кісіге қарап сөз алма
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.»
 
Өмір, тіршілік және уақыт туралы
Бұл өмірдің қызығы махаббатпен
Көрге кірсең үлгілі жақсы атақпен
Арттағыға сөзің мен ісің қалса,
Өлсең де, өлмегенмен боласың тең
 («Ерекше естен кетпес қызық қайда?»)
***
Адамды сүй, Алланың хикметін сез,
Не қызық бар өмірде онан басқа
 («Адам бір боқ көтерген боқтың қабы», 1899 ж.)
***
Адамзат -бүгін адам, ертең -топырақ
Бүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ
Ертең өзің қайдасың, білемісің
Өлмек үшін туғансың, ойла, шырақ
(«Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен», 1899 ж)
***
Өткен өмір қу соқпақ
Қыдырады талайды
Кім алдады, кім тоқпақ
Салды -соны санайды
(«Көлеңке басын ұзартып», 1895 ж.)
***
Болсам деген талапты ұмытқан соң
Құр кеудеге өмірдің несі дәрі?!
(«Босқа әуре боп келдің бе тағы мұнда?», 1897 ж.)
***
Ұзақ өмір не берер
Көрген, білген болмаса ?! 
(«Әбдірахман өлгенде») 
***
Өмірдің алды- ыстық, арты-суық,
Алды-ойын, арт жағы -мұңға жуық
 ( «Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа», 1896 ж.)
***
Осы жалған дүниеден
Шешен де өткен не бұлбұл
Көсем де өткен не дүлдүл
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.»)
***
Өмір, дүние дегенің ағып жатқан су екен
 («Не іздейсің, көңілім, не іздейсің»)
***
Өлсе, өлер табиғат, адам өлмес
Ол бірақ қайтып келіп ойнап-күлмес
«Мені» мен «менікінің» айрылғанын
«Өлді» деп ат қойыпты өңкей білмес
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.»)
                                                     Халық, ұлт туралы
Көп айтса, көнді
Жұрт айтса, болды
Әдеті надан адамның
(«Сегіз аяқ», 1889 ж.)
***
Көптің аузын күзетсең -күн көрмейсің
Өзіңді өзің күзет, кел, шырағым
 («Жапырағы қуарған ескі үмітпен», 1901 ж.)
***
Қазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын
Бірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін
Көздің жасы, жүректің қаныменен
Ерітуге болмайды ішкі мұзын
 («Талай сөзбұдан бұрын көп айтқанмын», 1895 ж.)
***
Қазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын
Бірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін
Көздің жасы, жүректің қаныменен
Ерітуге болмайды ішкі мұзын
(«Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын», 1895 ж.)
***
Адасып, алаңдама, жол таба алмай
Берірек түзу жолға шық, қималмай.
Не ғылым жоқ, еңбесе еңбекте жоқ,
Ең болмаса кеттің ғой мал баға алмай
(«Талай сөзбұдан бұрын көп айтқанмын», 1895 ж.)
                                  ***
Осы біздің қазақтың өлген кісісінде жаманы жоқ, тірі кісісінің жамандаудан аманы жоқ болатұғыны қалай ?!
(«Елді пысық билегені несі?», 1897 ж. )
***
Кей жұрт ақыл айтарлық кісіні іздеп таба алмайды. Қылығының қыпшағын танитұғын кісіден қашық жүретұғыны қалай ?!
(«Елді пысық билегені несі?», 1897 ж. )
 Еңбек туралы
Өзіңе сен, өзіңді алып шығар
Еңбегің мен ақылың екі жақтап
 ( "Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап" 1897 ж.)
***
Еңбек қылсаң ерінбей,
Тояды қарның тіленбей.
 ("Сегіз аяқ", 1889 ж.)
***
Берекені көктен тілеме, еткен еңбектен тіле
("Берекені көктен тілеме")
***
Акырын жүріп, анық бас,
Еңбегің кетпес далаға.
("Әсемпаз болма әрнеге", 1894 ж.)
***
Егер ісім өнсін десең, ретін тап
(37-қара сөз, 1896 ж.
***
Тамағы тоқтық
Жұмысы жоқтық,
Аздырар адам баласын
 ("Сегіз аяқ өлеңі", 1889 ж.)
***
Әуелі, өнер ізделік қолдан келсе,
Ең болмаса, еңбекпен мал табалық
 ("Бір дәурен кемді күнге – бозбалалық", 1886 ж.)
***
Түбінде баянды еңбек егін салған,
Жасынан оқу оқып, білім алған.
Би болған, болыс болған өнер емес,
Еңбектің бұдан өзге бәрі жалған
("Түбінде баянды еңбек егін салған")
***
Жан аямай кәсіп қыл
("Сегіз аяқ", 1889 ж.)
***
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым ойлап қой
Бес асыл іс көнсеңіз
("Ғылым таппай мақтанба", 1886 ж.)
Мәдениет пен өнер туралы
 Әсемпаз болма әрнеге
Өнерпаз болсаң арқалан
 («Әсемпаз болма әрнеге», 1894 ж. )
 ***
Құлақтан кіріп бойда алар
Жақсы ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар
Әнді сүйсең, менше сүй. «Құлақтан кіріп бойды алар», 1897 ж.)
***
Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы 
Қиыннан қиыстырар ер данасы
 («Өлең сөздің патшасы сөз сарасы)
 ***
Әр елдің тілін. Өнерін білген кісі онымен  бірдейлік пікірлесе алады.
 (25- қара сөз, 1894 ж.)                                                                                                                         
 ***
Өнер өзі де мал, өнерді үйренбек-ихсан   (38- қара сөз, 1896 ж.)                                                                                                                                
 ***
Өзі өнерсіз тез суынар
Ойлаған жолаушыдай бос қалғанын
 («Қарасам, қайғыртар жұрт бұл заманғы», 1896 ж.)
 ***
Өзге түгіл, өзіңе пайдасы жоқ
Есіл өнер қор болып кетер түзге
 
(«Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін», 1889 ж.)
Дос туралы
 Досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас  (37- қара сөз, 1896 ж.) 
***
Досыңа достық -қарыз іс,
Дұшпаныңа бол әділ
(«Жастықтың оты жалындап», 1891 ж.) 
***
Есіңде бар ма жас күнің
Кімді көрсең -бәрі дос
Махаббат, қызық, мал мен бақ
Көрінуші еді досқа ортақ
(«Есіңде бар ма жас күнің», 1899 ж.)
***
Бір тәуір дос
Тым-ақ керек
Ойы мен тілі бөлінбес   («Буынсыз тілің» )
***
Жаман дос - көлеңке : басыңды күн шалса, қашып құтыла алмайсың; басыңды бұлт алса, іздеп таба алмайсың                                                                   (37- қара сөз, 1896 ж.) 
***
Досы  жоқпен сырлас
Досы көппен сыйлас;
Қайғысыздан сақ бол,
Қайғылыға жақ бол  (37- қара сөз, 1896 ж.) 
Ұрпаққа өсиет
****
Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,
Әуре етеді ішіне қулық сақтап.
Өзіңе сен, өзіңді алып шығар,
Еңбегің мен ақылың екі жақтап.
(«Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап», 1897 ж.)
 
****
Досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас
(37- қара сөз, 1896 ж.)
****
Егіннің ебін,
Сауданың тегін
Үйреніп, ойлап, мал ізде.
Адал бол-бай тап,
Адам бол- мал тап,
Қуансаң, қуан сол кезде.
Біріңді, қазақ, бірің дос
Көрмесең істің бәрі дос
(«Сегіз аяқ», 1889 ж.)
****
Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң арқалан
Сенде бір кірпіш дүниеге
Кетігін  тапта, бар, қалан
( «Әсемпаз болма әрнеге», 1894 ж.)
****
Махаббатпен жаратқан адамзатты
Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті
(«Алланың өзі де рас, сөзі де рас», 1902 ж.)
 
****
Сыпайы жүрде, шаруа ойла,
Даңғойланып қақтықпа
Беталды жанға бой салма,
Қорлық жүрмес сақтыққа
(«Қуанбаңдар жастыққа ...», 1901 ж.)
****
Қайғы келсе, қарсы тұр, құлай берме,
Қызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме.
Жүрегіңе сүңгі де, түбін көзде
Сонан тапқан-шын асыл, тастай көрме
(«Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап...», 1897 ж.)
****
Қуанбаңдар жастыққа,
Елірме күлкі, мастыққа.
Көзің қайдан жетеді
Достық пенен қастыққа?
Құрбыңның қызық дегенін
Сөз екен деп ап шықпа.
Адалдан тапқан тиынды
Сал да сақта қапшыққа
(«Қуанбаңдар жастыққа ...», 1901 ж.)
****
Тамағы тоқтық, 
Жұмысы жоқтық
Аздырар адам баласын.
(«Сегіз аяқ», 1889 ж.)
 
 

 
 

]]> Нақыл сөздері

Адам туралы
Атымды адам қойған соң
Қайтіп надан болайын. 
(«Жүректе қайрат болмаса», 1898 ж.)
***
Адам деген даңқым бар
(«Адам деген даңқым бар», 1890 ж.)
***
Адамның адамшылдығы істі бастағандығынан  білінеді, қалайша бітіргендігінен емес.
(37- қара сөз, 1896 ж.)
***
Күллі адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар, содан қашпақ керек: әуелі надандық, екіншісі еріншектік, үшіншісі зұлымдық.
 (38- қара сөз, 1896 ж.)                                                               
***
Ашулы адамның сөзі аз болса, ыза қуаты артында болғаны.  Егер де аузынан қара қан ағызса,-домбыт,  мақтаншақ, қорқақ.
 (37- қара сөз, 1896 ж.)                                                  
***
Өлсе, өлер табиғат, адам өлмес,
Ол бірақ қайтып келіп, ойнап -күлмес
 («Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.)
***
Көп адам дүниеге бой алдырған
Бой алдырып, аяғын көп шалдырған
Өлді деуге болама, ойлаңдаршы
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған ?»
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.)
 ***
Үш ақ нәрсе адамның қасиеті:
Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек
 (17- қара сөз, 1893 ж.)                                                  
***
Адам баласын замана өсіреді, кімде-кім жаман болса, замандасының бәрі виноват.
(37- қара сөз, 1896 ж.)                                                       
***
Дүниеде жалғыз қалған адам-адамның өлгені.
Қапашылықтың бәрі соның басында. 

(37- қара сөз, 1896 ж.)            
 
Бірлік туралы
 
Бірің қазақ бірің дос
Көрмесең істің бәрі бос
(«Сегіз аяқ өлеңі», 1889 ж.)
***
Бірлікті шайқайды
Араз боп өнбеске
(«Антпенен тарқайды», 1894 ж.)
***
Туысқаның, достарың- бәрі екі ұшты
Сол себепті досыңнан дұшпан күшті
Сүйсе-жалған, Сүймесе-аянбаған,
Бұл не деген заманға ісім түсті
( «Ұяламын дегені көңіл үшін», 1901 ж.)
 ***
Бас -басына би болған өңкей қиқым
Мінеки, алған жоқпа елдің сиқын
(«Қалың елім қазағым, қайран жұртым», 1886 ж.)
***
Біріңнің бірің сөйле сөзін тосып
(«Жігіттер ойын арзан күлкі қымбат», 1886 ж.)
 
Ғылым туралы
 
Турасын ойлағанда, балаңа қатын әперме, енші берме, барыңды салсаң да, орыстың ғылымын үйрет!. Мына мен айтқан жол-мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын деп,оқыт, мал аяма.  Әйтпесе, бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсете ме, өзі рақат көре ме, яки жұртқа рақат көрсете ме ?
  (25- қара сөз, 1894 ж.)                                                                                                                                
***
Бір ғылымнан басқаның
Кеселі көп асқанға
(«Мәз болады болысың», 1889 ж. )
***
Ғылымды іздеп
Дүниені көздеп
Екі жаққа үңілдім
(«Сегіз аяқ өлеңі», 1889 ж.)
***
Талаптың мініп тұлпарын
Тас қияға өрледің
Бір ғылым еді іңкәрің
Әр қиынға сермедің
 («Әбдірахман өліміне»)
***
Болмасаң да, ұқсап бақ
Бір ғалымды көрсеңіз
(«Ғылым таппай мақтанба», 1886 ж.)
***
Дүние де өзі, малда өзі
Ғылымға көңіл бөлсеңіз
(«Ғылым таппай мақтанба», 1886 ж.)
***
Артық ғылым кітапта
Ерінбей оқып көруге
 («Пайда ойлама, ар ойла»)
***
Шәкіртсіз ғалым-тұл
(37- қара сөз, 1896 ж.)
                                       
***
Сөзіне қарай кісіні ал
Кісіге қарап сөз алма
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.»
 
Өмір, тіршілік және уақыт туралы
Бұл өмірдің қызығы махаббатпен
Көрге кірсең үлгілі жақсы атақпен
Арттағыға сөзің мен ісің қалса,
Өлсең де, өлмегенмен боласың тең
 («Ерекше естен кетпес қызық қайда?»)
***
Адамды сүй, Алланың хикметін сез,
Не қызық бар өмірде онан басқа
 («Адам бір боқ көтерген боқтың қабы», 1899 ж.)
***
Адамзат -бүгін адам, ертең -топырақ
Бүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ
Ертең өзің қайдасың, білемісің
Өлмек үшін туғансың, ойла, шырақ
(«Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен», 1899 ж)
***
Өткен өмір қу соқпақ
Қыдырады талайды
Кім алдады, кім тоқпақ
Салды -соны санайды
(«Көлеңке басын ұзартып», 1895 ж.)
***
Болсам деген талапты ұмытқан соң
Құр кеудеге өмірдің несі дәрі?!
(«Босқа әуре боп келдің бе тағы мұнда?», 1897 ж.)
***
Ұзақ өмір не берер
Көрген, білген болмаса ?! 
(«Әбдірахман өлгенде») 
***
Өмірдің алды- ыстық, арты-суық,
Алды-ойын, арт жағы -мұңға жуық
 ( «Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа», 1896 ж.)
***
Осы жалған дүниеден
Шешен де өткен не бұлбұл
Көсем де өткен не дүлдүл
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.»)
***
Өмір, дүние дегенің ағып жатқан су екен
 («Не іздейсің, көңілім, не іздейсің»)
***
Өлсе, өлер табиғат, адам өлмес
Ол бірақ қайтып келіп ойнап-күлмес
«Мені» мен «менікінің» айрылғанын
«Өлді» деп ат қойыпты өңкей білмес
(«Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», 1895 ж.»)
                                                     Халық, ұлт туралы
Көп айтса, көнді
Жұрт айтса, болды
Әдеті надан адамның
(«Сегіз аяқ», 1889 ж.)
***
Көптің аузын күзетсең -күн көрмейсің
Өзіңді өзің күзет, кел, шырағым
 («Жапырағы қуарған ескі үмітпен», 1901 ж.)
***
Қазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын
Бірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін
Көздің жасы, жүректің қаныменен
Ерітуге болмайды ішкі мұзын
 («Талай сөзбұдан бұрын көп айтқанмын», 1895 ж.)
***
Қазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын
Бірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін
Көздің жасы, жүректің қаныменен
Ерітуге болмайды ішкі мұзын
(«Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын», 1895 ж.)
***
Адасып, алаңдама, жол таба алмай
Берірек түзу жолға шық, қималмай.
Не ғылым жоқ, еңбесе еңбекте жоқ,
Ең болмаса кеттің ғой мал баға алмай
(«Талай сөзбұдан бұрын көп айтқанмын», 1895 ж.)
                                  ***
Осы біздің қазақтың өлген кісісінде жаманы жоқ, тірі кісісінің жамандаудан аманы жоқ болатұғыны қалай ?!
(«Елді пысық билегені несі?», 1897 ж. )
***
Кей жұрт ақыл айтарлық кісіні іздеп таба алмайды. Қылығының қыпшағын танитұғын кісіден қашық жүретұғыны қалай ?!
(«Елді пысық билегені несі?», 1897 ж. )
 Еңбек туралы
Өзіңе сен, өзіңді алып шығар
Еңбегің мен ақылың екі жақтап
 ( "Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап" 1897 ж.)
***
Еңбек қылсаң ерінбей,
Тояды қарның тіленбей.
 ("Сегіз аяқ", 1889 ж.)
***
Берекені көктен тілеме, еткен еңбектен тіле
("Берекені көктен тілеме")
***
Акырын жүріп, анық бас,
Еңбегің кетпес далаға.
("Әсемпаз болма әрнеге", 1894 ж.)
***
Егер ісім өнсін десең, ретін тап
(37-қара сөз, 1896 ж.
***
Тамағы тоқтық
Жұмысы жоқтық,
Аздырар адам баласын
 ("Сегіз аяқ өлеңі", 1889 ж.)
***
Әуелі, өнер ізделік қолдан келсе,
Ең болмаса, еңбекпен мал табалық
 ("Бір дәурен кемді күнге – бозбалалық", 1886 ж.)
***
Түбінде баянды еңбек егін салған,
Жасынан оқу оқып, білім алған.
Би болған, болыс болған өнер емес,
Еңбектің бұдан өзге бәрі жалған
("Түбінде баянды еңбек егін салған")
***
Жан аямай кәсіп қыл
("Сегіз аяқ", 1889 ж.)
***
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым ойлап қой
Бес асыл іс көнсеңіз
("Ғылым таппай мақтанба", 1886 ж.)
Мәдениет пен өнер туралы
 Әсемпаз болма әрнеге
Өнерпаз болсаң арқалан
 («Әсемпаз болма әрнеге», 1894 ж. )
 ***
Құлақтан кіріп бойда алар
Жақсы ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар
Әнді сүйсең, менше сүй. «Құлақтан кіріп бойды алар», 1897 ж.)
***
Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы 
Қиыннан қиыстырар ер данасы
 («Өлең сөздің патшасы сөз сарасы)
 ***
Әр елдің тілін. Өнерін білген кісі онымен  бірдейлік пікірлесе алады.
 (25- қара сөз, 1894 ж.)                                                                                                                         
 ***
Өнер өзі де мал, өнерді үйренбек-ихсан   (38- қара сөз, 1896 ж.)                                                                                                                                
 ***
Өзі өнерсіз тез суынар
Ойлаған жолаушыдай бос қалғанын
 («Қарасам, қайғыртар жұрт бұл заманғы», 1896 ж.)
 ***
Өзге түгіл, өзіңе пайдасы жоқ
Есіл өнер қор болып кетер түзге
 
(«Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін», 1889 ж.)
Дос туралы
 Досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас  (37- қара сөз, 1896 ж.) 
***
Досыңа достық -қарыз іс,
Дұшпаныңа бол әділ
(«Жастықтың оты жалындап», 1891 ж.) 
***
Есіңде бар ма жас күнің
Кімді көрсең -бәрі дос
Махаббат, қызық, мал мен бақ
Көрінуші еді досқа ортақ
(«Есіңде бар ма жас күнің», 1899 ж.)
***
Бір тәуір дос
Тым-ақ керек
Ойы мен тілі бөлінбес   («Буынсыз тілің» )
***
Жаман дос - көлеңке : басыңды күн шалса, қашып құтыла алмайсың; басыңды бұлт алса, іздеп таба алмайсың                                                                   (37- қара сөз, 1896 ж.) 
***
Досы  жоқпен сырлас
Досы көппен сыйлас;
Қайғысыздан сақ бол,
Қайғылыға жақ бол  (37- қара сөз, 1896 ж.) 
Ұрпаққа өсиет
****
Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,
Әуре етеді ішіне қулық сақтап.
Өзіңе сен, өзіңді алып шығар,
Еңбегің мен ақылың екі жақтап.
(«Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап», 1897 ж.)
 
****
Досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас
(37- қара сөз, 1896 ж.)
****
Егіннің ебін,
Сауданың тегін
Үйреніп, ойлап, мал ізде.
Адал бол-бай тап,
Адам бол- мал тап,
Қуансаң, қуан сол кезде.
Біріңді, қазақ, бірің дос
Көрмесең істің бәрі дос
(«Сегіз аяқ», 1889 ж.)
****
Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң арқалан
Сенде бір кірпіш дүниеге
Кетігін  тапта, бар, қалан
( «Әсемпаз болма әрнеге», 1894 ж.)
****
Махаббатпен жаратқан адамзатты
Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті
(«Алланың өзі де рас, сөзі де рас», 1902 ж.)
 
****
Сыпайы жүрде, шаруа ойла,
Даңғойланып қақтықпа
Беталды жанға бой салма,
Қорлық жүрмес сақтыққа
(«Қуанбаңдар жастыққа ...», 1901 ж.)
****
Қайғы келсе, қарсы тұр, құлай берме,
Қызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме.
Жүрегіңе сүңгі де, түбін көзде
Сонан тапқан-шын асыл, тастай көрме
(«Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап...», 1897 ж.)
****
Қуанбаңдар жастыққа,
Елірме күлкі, мастыққа.
Көзің қайдан жетеді
Достық пенен қастыққа?
Құрбыңның қызық дегенін
Сөз екен деп ап шықпа.
Адалдан тапқан тиынды
Сал да сақта қапшыққа
(«Қуанбаңдар жастыққа ...», 1901 ж.)
****
Тамағы тоқтық, 
Жұмысы жоқтық
Аздырар адам баласын.
(«Сегіз аяқ», 1889 ж.)
 
 

 
 

]]> admin Thu, 20 Feb 2020 21:55:53 +0600 https://16-oskemen.edu.kz/abaj-ebekter-lem-mrasy/nayl-szder/667-nayl-szder.html https://16-oskemen.edu.kz/abaj-ebekter-lem-mrasy/nayl-szder/667-nayl-szder.html



















]]>



















]]> admin Tue, 18 Feb 2020 20:40:17 +0600 https://16-oskemen.edu.kz/abaj-ebekter-lem-mrasy/nayl-szder/663-abajdy-danaly-szder.html https://16-oskemen.edu.kz/abaj-ebekter-lem-mrasy/nayl-szder/663-abajdy-danaly-szder.html
▪Адал жүріп, адал тұр.
▪Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды-дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады.
▪Адам баласына адам баласының бәрі – дос.
▪Адам баласына жыртықсыз, кірсіз, сыпайы киініп, һәм ол киімін былғап, былжыратып кимей, таза кимек – дұрыс іс.
▪Адамзат – бүгін адам, ертең – топырақ.
▪Адамшылықтың алды – махаббат, ғаделет.
▪Аз ба, көп пе, адам баласы бір түрлі мақтаннан аман болмағы – қиын іс. Сол мақтан деген нәрсенің мен екі түрлісін байқадым: біреуінің атын үлкендік деп атаймын, біреуін мақтаншақтық деймін.
▪Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста.
 ▪Ақыл өссе, ол түпсіз терең жақсылық сүймектік бірлән өсер.
▪Ақырын жүріп, анық бас.
▪Асығыс түбі – өкініш.
 ▪Әрбір жаманшылықтың, жағасында тұрып адамның адамдығын бұзатын жаманшылықтан бойын жимақтық, бұл адамға нұр болады.
▪Әрбір құмар болған нәрсеге жеткенде, яки әне-міне жетер-жетпес болып жүргенде, бір түрлі мастық пайда болады екен.
 ▪Әрбір мақтан біреуден асамын деген күншілікті бітіреді, күншілік күншілікті қозғайды.
 ▪Әрбір мастық бойдан оғатты көп шығарып, ақылдың көзін байлап, төңіректегі қараушылардың көзін ашып, «ананы, мынаны» дегізіп, бойды сынататұғын нәрсе екен.
▪Әрбір жалқау кісі қорқақ, қайратсыз тартады.
▪Әрбір қайратсыз қорқақ мақтанғыш келеді.
▪Әрбір мақтаншақ қорқақ ақылсыз, надан келеді.
▪Әрбір ақылсыз надан арсыз келеді.                                                  
▪Әрбір арсыз жалқаудан сұрамсақ, өзі тойымсыз, тыйымсыз, өнерсіз, ешкімге достығы жоқ жандар шығады.
▪Бақпен асқан патшадан Мимен асқан қара артық.
▪Балаларды жасында ата-аналары қиянатшылыққа салындырып алады. Ол қиянатшыл балалары талапқа да, ғылымға да, ұстазға да, хаттә иман иғтиқатқа[1] да қиянатбірлән болады. Бұл қиянатшылар — жарым адам, жарым молла, жарым мұсылман.
 ▪Балаң бала болсын десең, оқыт, мал аяма!
 ▪Білімсіздік хайуандық болады.
▪[Біреу] жатқа мақтанарлық мақтанды іздейді. Ол — надан, ләкин надан да болса адам.
▪[Біреу] өз елінің ішінде мақтанарлық мақтанды іздейді. Оның надандығы толық, адамдығы әбден толық емес.
 ▪[Біреу] өз үйіне келіп айтпаса, яки аулына ғана келіп айтпаса, өзге кісі қостамайтын мақтанды іздейді. Ол — наданның наданы ләкин өзі адам емес.
▪Шығар есігін таба алмай, уайым-қайғының ішіне кіріп алып, қамалып қалмақ — ол өзі де бір антұрғандық.
 ▪Біреуді ызаландырмақ — шариғатта харам, шаруаға залал, ақылға теріс.
▪Ғылымды, ақылды сақтайтұғын мінез деген сауыты бар. Сол мінез бұзылмасын!
▪Ғылымды үйренгенде, ақиқат мақсатпен білмек үшін үйренбек керек.
▪Ғылым таппай мақтанба.
▪Ғалымнан надан артпас ұққанменен.
▪Ғылымсыз ахирет те жоқ, дүние де жоқ.
▪Досыңа достық — қарыз іс.
▪Дұшпаныңа әділ бол.   
▪Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын түгелдеп, ең болмаса денелеп білмесе, адамдықтың орны болмайды.
▪Егерде есті кісілердің қатарында болғың келсе, күнінде бір мәртебе, болмаса жұмасында бір, ең болмаса, айында бір, өзіңнен өзің есеп ал.
Еңбек қылмай тапқан мал дәулет болмас.
▪Еңбек қылсаң, қара жер де береді.
▪Еңбексіз мал дәметпек — қайыршылық.
▪Ер ісі — ақылға ермек, бойды жеңбек.
▪Еріншектік — күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық, кедейлік – бәрі осыдан шығады.
 ▪Есер кісі орнын таппай, не болса сол, бір баянсыз, бағасыз нәрсеге қызығып, құмар болып, өмірінің қызықты, қымбатты шағын итқорлықпен өткізіп алады екен-дағы, күнінде өкінгені пайда болмайды екен.                              
▪Есті адам орынды іске қызығып, құмарланып іздейді екен-дағы, күнінде айтса құлақ, ойланса көңіл сүйсінгендей болады екен.
▪Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады.
▪Естіген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: ▫әуелі көкірегі байлаулы берік болмақ керек; ▫екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибрәтлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; ▫үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек; ▫төртінші — ой кеселді нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек.
▪Жақсылық ұзақ тұрмайды.
▪Жамандық әр кез тозбайды                                   
▪Жаман дос – көлеңке.   
▪Жүз тура жолдағыларды шатастырушы кісі бір қисық жолдағы кісіні түзеткен кісіден садаға кетсін
▪Жүректе айна жоқ болса, Сөз болмайды өңгесі.
▪Залымдық — адам баласының дұшпаны.
▪Заманға жаман күйлемек, Замана оны илемек.
▪Көрсеқызарлықпен, жеңілдікпен, я біреудің орынсыз сөзіне, я бір кез келген қызыққа шайқалып қала берсең, мінездің беріктігі бұзылады.
▪Күллі адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар: надандық; еріншектік; залымдық.
▪Қазаққа күзетші болайын деп біз де ел болып, жұрт білгенді біліп, жұрт қатарына қосылудың қамын жейік деп ниеттеніп үйрену керек
▪Қайғы келсе, қарсы тұр, құлай берме.
▪Құдайдан қорық, пендеден ұял.
▪Құдайға терістіктен не ар мен ұятқа терістіктен сілкініп, бойын жиып ала алмаған кісі, үнемі жаманшылыққа, мақтанға салынып, өз бойын өзі бір тексермей кеткен кісі, тәуір түгіл, әуелі адам ба өзі?
▪Қулық саумақ, көз сүзіп, тіленіп, адам саумақ — өнерсіз иттің ісі.
▪Қулық, сұмдық, ұрлықпен мал жиылмас.
▪Ләкин өз дәулетінен артық киінбек, не киімі артық болмаса да көңіліне қуат тұтып, тым айналдырмақ — кербездің ісі.
▪Малға достың мұңы жоқ малдан басқа.
▪Мал, мақтан ғиззат-хұрмет адамды өзі іздеп тапса, адамдықты бұзбайды һәм көрік болады.
▪Мақтан қума, керек қу.
▪Махаббат — әуел адамның адамдығы, ғақыл, ғылым деген нәрселер бірлән.
▪Мықты болсаң, өзіңнің нәпсәңді жең.
▪Надандық — білім-ғылымның жоқтығы, дүниеде ешнәрсені оларсыз біліп болмайды.                                                                                                              
▪Hадан ел қуанбас нәрсеге қуанады.
▪Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық; ойыншы-күлкішілдік; я бір қайғыға салыну; я бір нәрсеге құмарлық.
▪Ойсыздарға қосылма.
▪Өзін өзі өзгешелікпен артық көрсетпек адамдықтың нұрын, гүлін бұзады.
▪Өзі өзгеше боламын демектің түбі — мақтан.
▪Өзіңде бармен көзге ұрып, Артылам деме өзгеден.
▪Өзіңе сен, өзіңді алып шығар Еңбегің мен ақылың екі жақтап.
▪Өзің тірі болсаң да, көкірегің өлі болса, ақыл табуға сөз ұға алмайсың.
▪Өлім барда қорлық жоқ.
▪Өмір жолы — тар соқпақ, бір иген жақ.
▪Өмірдің алды — ыстық, арты – суық.
▪Өмір, дүние дегенің Ағып жақтан су екен.
▪Өсек, өтірік, мақтаншақ, Еріншек, бекер мал шашпақ – Бес дұшпаның білсеңіз.
▪Пайда ойлама, ар ойла.
▪Рақымдылық, мейірбандылық, уа әрбір түрлі адам баласын өз бауырым деп, өзіне ойлағандай ойды оларға да болса игі еді демек, бұлар — жүрек ісі, асықтық та жүрек ісі.
▪Сақалын сатқан кәріден Еңбегін сатқан бала артық.
▪Сөзіне қарай кісіні ал, Кісіге қарап сөз алма.
▪Сый дәметпе, берсе алма еш адамнан.
▪Сүйікті ер білген сырын сыртқа жаймас.
▪Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым, ойлап қой – Бес асыл іс, көнсеңіз.
▪Талап қыл артық білуге.
▪Талап, ұғым махаббаттан шығады.
▪Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озбақ.
▪Тіл жүректің айтқанына көнсе, жалған шықпайды. Амалдың тілін алса, жүрек ұмыт қалады.
▪Тірі адамның жүректен аяулы жері бола ма?
▪Уайымсыз салғырттық деген бір нәрсе бар зинһар[2] жаным, соған бек сақ бол, әсіресе, әуел құданың, екінші — халықтың, үшінші — дәулеттің, төртінші — ғибраттың, бесінші — ақылдың, ардың бәрінің дұшпаны.
▪Үш-ақ нәрсе — адамның қасиеті: Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек.
▪Хайуан білмейді, білемін деп таласпайды. Біз түк білмейміз, біз де білеміз деп надандығымызды білімділікке бермей таласқанда, өлер-тірілерімізді білмей, күре тамырымызды адырайтып кетеміз.
▪Ұят деген — адамның өз бойындағы адамшылығы иттігіңді ішіңнен өз мойныңа салып, сөгіп қылған қысымның аты.
▪Ынсап, ұят бұл ғадаләттән шығады.  
]]>
▪Адал жүріп, адал тұр.
▪Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды-дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады.
▪Адам баласына адам баласының бәрі – дос.
▪Адам баласына жыртықсыз, кірсіз, сыпайы киініп, һәм ол киімін былғап, былжыратып кимей, таза кимек – дұрыс іс.
▪Адамзат – бүгін адам, ертең – топырақ.
▪Адамшылықтың алды – махаббат, ғаделет.
▪Аз ба, көп пе, адам баласы бір түрлі мақтаннан аман болмағы – қиын іс. Сол мақтан деген нәрсенің мен екі түрлісін байқадым: біреуінің атын үлкендік деп атаймын, біреуін мақтаншақтық деймін.
▪Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста.
 ▪Ақыл өссе, ол түпсіз терең жақсылық сүймектік бірлән өсер.
▪Ақырын жүріп, анық бас.
▪Асығыс түбі – өкініш.
 ▪Әрбір жаманшылықтың, жағасында тұрып адамның адамдығын бұзатын жаманшылықтан бойын жимақтық, бұл адамға нұр болады.
▪Әрбір құмар болған нәрсеге жеткенде, яки әне-міне жетер-жетпес болып жүргенде, бір түрлі мастық пайда болады екен.
 ▪Әрбір мақтан біреуден асамын деген күншілікті бітіреді, күншілік күншілікті қозғайды.
 ▪Әрбір мастық бойдан оғатты көп шығарып, ақылдың көзін байлап, төңіректегі қараушылардың көзін ашып, «ананы, мынаны» дегізіп, бойды сынататұғын нәрсе екен.
▪Әрбір жалқау кісі қорқақ, қайратсыз тартады.
▪Әрбір қайратсыз қорқақ мақтанғыш келеді.
▪Әрбір мақтаншақ қорқақ ақылсыз, надан келеді.
▪Әрбір ақылсыз надан арсыз келеді.                                                  
▪Әрбір арсыз жалқаудан сұрамсақ, өзі тойымсыз, тыйымсыз, өнерсіз, ешкімге достығы жоқ жандар шығады.
▪Бақпен асқан патшадан Мимен асқан қара артық.
▪Балаларды жасында ата-аналары қиянатшылыққа салындырып алады. Ол қиянатшыл балалары талапқа да, ғылымға да, ұстазға да, хаттә иман иғтиқатқа[1] да қиянатбірлән болады. Бұл қиянатшылар — жарым адам, жарым молла, жарым мұсылман.
 ▪Балаң бала болсын десең, оқыт, мал аяма!
 ▪Білімсіздік хайуандық болады.
▪[Біреу] жатқа мақтанарлық мақтанды іздейді. Ол — надан, ләкин надан да болса адам.
▪[Біреу] өз елінің ішінде мақтанарлық мақтанды іздейді. Оның надандығы толық, адамдығы әбден толық емес.
 ▪[Біреу] өз үйіне келіп айтпаса, яки аулына ғана келіп айтпаса, өзге кісі қостамайтын мақтанды іздейді. Ол — наданның наданы ләкин өзі адам емес.
▪Шығар есігін таба алмай, уайым-қайғының ішіне кіріп алып, қамалып қалмақ — ол өзі де бір антұрғандық.
 ▪Біреуді ызаландырмақ — шариғатта харам, шаруаға залал, ақылға теріс.
▪Ғылымды, ақылды сақтайтұғын мінез деген сауыты бар. Сол мінез бұзылмасын!
▪Ғылымды үйренгенде, ақиқат мақсатпен білмек үшін үйренбек керек.
▪Ғылым таппай мақтанба.
▪Ғалымнан надан артпас ұққанменен.
▪Ғылымсыз ахирет те жоқ, дүние де жоқ.
▪Досыңа достық — қарыз іс.
▪Дұшпаныңа әділ бол.   
▪Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын түгелдеп, ең болмаса денелеп білмесе, адамдықтың орны болмайды.
▪Егерде есті кісілердің қатарында болғың келсе, күнінде бір мәртебе, болмаса жұмасында бір, ең болмаса, айында бір, өзіңнен өзің есеп ал.
Еңбек қылмай тапқан мал дәулет болмас.
▪Еңбек қылсаң, қара жер де береді.
▪Еңбексіз мал дәметпек — қайыршылық.
▪Ер ісі — ақылға ермек, бойды жеңбек.
▪Еріншектік — күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық, кедейлік – бәрі осыдан шығады.
 ▪Есер кісі орнын таппай, не болса сол, бір баянсыз, бағасыз нәрсеге қызығып, құмар болып, өмірінің қызықты, қымбатты шағын итқорлықпен өткізіп алады екен-дағы, күнінде өкінгені пайда болмайды екен.                              
▪Есті адам орынды іске қызығып, құмарланып іздейді екен-дағы, күнінде айтса құлақ, ойланса көңіл сүйсінгендей болады екен.
▪Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады.
▪Естіген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: ▫әуелі көкірегі байлаулы берік болмақ керек; ▫екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибрәтлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; ▫үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек; ▫төртінші — ой кеселді нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек.
▪Жақсылық ұзақ тұрмайды.
▪Жамандық әр кез тозбайды                                   
▪Жаман дос – көлеңке.   
▪Жүз тура жолдағыларды шатастырушы кісі бір қисық жолдағы кісіні түзеткен кісіден садаға кетсін
▪Жүректе айна жоқ болса, Сөз болмайды өңгесі.
▪Залымдық — адам баласының дұшпаны.
▪Заманға жаман күйлемек, Замана оны илемек.
▪Көрсеқызарлықпен, жеңілдікпен, я біреудің орынсыз сөзіне, я бір кез келген қызыққа шайқалып қала берсең, мінездің беріктігі бұзылады.
▪Күллі адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар: надандық; еріншектік; залымдық.
▪Қазаққа күзетші болайын деп біз де ел болып, жұрт білгенді біліп, жұрт қатарына қосылудың қамын жейік деп ниеттеніп үйрену керек
▪Қайғы келсе, қарсы тұр, құлай берме.
▪Құдайдан қорық, пендеден ұял.
▪Құдайға терістіктен не ар мен ұятқа терістіктен сілкініп, бойын жиып ала алмаған кісі, үнемі жаманшылыққа, мақтанға салынып, өз бойын өзі бір тексермей кеткен кісі, тәуір түгіл, әуелі адам ба өзі?
▪Қулық саумақ, көз сүзіп, тіленіп, адам саумақ — өнерсіз иттің ісі.
▪Қулық, сұмдық, ұрлықпен мал жиылмас.
▪Ләкин өз дәулетінен артық киінбек, не киімі артық болмаса да көңіліне қуат тұтып, тым айналдырмақ — кербездің ісі.
▪Малға достың мұңы жоқ малдан басқа.
▪Мал, мақтан ғиззат-хұрмет адамды өзі іздеп тапса, адамдықты бұзбайды һәм көрік болады.
▪Мақтан қума, керек қу.
▪Махаббат — әуел адамның адамдығы, ғақыл, ғылым деген нәрселер бірлән.
▪Мықты болсаң, өзіңнің нәпсәңді жең.
▪Надандық — білім-ғылымның жоқтығы, дүниеде ешнәрсені оларсыз біліп болмайды.                                                                                                              
▪Hадан ел қуанбас нәрсеге қуанады.
▪Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық; ойыншы-күлкішілдік; я бір қайғыға салыну; я бір нәрсеге құмарлық.
▪Ойсыздарға қосылма.
▪Өзін өзі өзгешелікпен артық көрсетпек адамдықтың нұрын, гүлін бұзады.
▪Өзі өзгеше боламын демектің түбі — мақтан.
▪Өзіңде бармен көзге ұрып, Артылам деме өзгеден.
▪Өзіңе сен, өзіңді алып шығар Еңбегің мен ақылың екі жақтап.
▪Өзің тірі болсаң да, көкірегің өлі болса, ақыл табуға сөз ұға алмайсың.
▪Өлім барда қорлық жоқ.
▪Өмір жолы — тар соқпақ, бір иген жақ.
▪Өмірдің алды — ыстық, арты – суық.
▪Өмір, дүние дегенің Ағып жақтан су екен.
▪Өсек, өтірік, мақтаншақ, Еріншек, бекер мал шашпақ – Бес дұшпаның білсеңіз.
▪Пайда ойлама, ар ойла.
▪Рақымдылық, мейірбандылық, уа әрбір түрлі адам баласын өз бауырым деп, өзіне ойлағандай ойды оларға да болса игі еді демек, бұлар — жүрек ісі, асықтық та жүрек ісі.
▪Сақалын сатқан кәріден Еңбегін сатқан бала артық.
▪Сөзіне қарай кісіні ал, Кісіге қарап сөз алма.
▪Сый дәметпе, берсе алма еш адамнан.
▪Сүйікті ер білген сырын сыртқа жаймас.
▪Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым, ойлап қой – Бес асыл іс, көнсеңіз.
▪Талап қыл артық білуге.
▪Талап, ұғым махаббаттан шығады.
▪Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озбақ.
▪Тіл жүректің айтқанына көнсе, жалған шықпайды. Амалдың тілін алса, жүрек ұмыт қалады.
▪Тірі адамның жүректен аяулы жері бола ма?
▪Уайымсыз салғырттық деген бір нәрсе бар зинһар[2] жаным, соған бек сақ бол, әсіресе, әуел құданың, екінші — халықтың, үшінші — дәулеттің, төртінші — ғибраттың, бесінші — ақылдың, ардың бәрінің дұшпаны.
▪Үш-ақ нәрсе — адамның қасиеті: Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек.
▪Хайуан білмейді, білемін деп таласпайды. Біз түк білмейміз, біз де білеміз деп надандығымызды білімділікке бермей таласқанда, өлер-тірілерімізді білмей, күре тамырымызды адырайтып кетеміз.
▪Ұят деген — адамның өз бойындағы адамшылығы иттігіңді ішіңнен өз мойныңа салып, сөгіп қылған қысымның аты.
▪Ынсап, ұят бұл ғадаләттән шығады.  
]]> admin Tue, 18 Feb 2020 20:22:17 +0600